Định nghĩa

1. Danh từ riêng:
   • Nhân vật trong truyền thuyết: "Tiều phu núi Na" là một nhân vật huyền thoại, một ẩn sĩ sống trong động trên núi Na (thuộc Thanh Hóa), thường xuất hiện với hình ảnh một người đốn củi. Nhân vật này được cho là có tài tiên tri, biết trước vận mệnh.
   • Biểu tượng của bậc cao nhân ẩn cư: Cụm từ này thường dùng để chỉ những người tài giỏi, có hiểu biết sâu rộng nhưng chọn lối sống ẩn dật, xa lánh chốn quan trường, phồn hoa.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ riêng:
  • Truyền thuyết kể về một tiều phu núi Na có tài tiên tri vận nước. (Truyền thuyết kể về một tiều phu ở núi Na có tài tiên đoán vận mệnh đất nước.)
  • Ông ấy sống ẩn dật, không màng danh lợi, tựa như một tiều phu núi Na thời hiện đại. (Ông ấy sống ẩn dật, không màng danh lợi, giống như một tiều phu núi Na thời hiện đại.)

Các cách sử dụng nâng cao

• Dùng như một hình ảnh ẩn dụ: Cụm từ "tiều phu núi Na" có thể được dùng để ví von, ám chỉ một người có tầm nhìn xa trông rộng, thấu hiểu thời thế nhưng không muốn ra giúp đời.
  • Vị giáo sư từ chối mọi chức vụ, chỉ muốn làm một "tiều phu núi Na" trong thư viện của mình. (Vị giáo sư từ chối mọi chức vụ, chỉ muốn làm một "tiều phu núi Na" trong thư viện của mình.)

Biến thể và từ gần giống

• Ẩn sĩ (danh từ): người có tài nhưng ẩn cư.
  • Ông là một ẩn sĩ nổi tiếng với nhiều giai thoại. (Ông là một ẩn sĩ nổi tiếng với nhiều giai thoại.)
• Tiên tri (danh từ): người có khả năng đoán biết tương lai.
  • Lời tiên tri của ông sau này ứng nghiệm hoàn toàn. (Lời tiên đoán của ông sau này ứng nghiệm hoàn toàn.)

Từ đồng nghĩa

• Bậc cao nhân ẩn cư: người tài đức cao nhưng sống ẩn dật.
• Người hiền triết ở ẩn: người thông thái, sáng suốt nhưng chọn sống ẩn dật.

Thành ngữ liên quan

• "Ở ẩn chờ thời": sống ẩn dật để chờ đợi thời cơ thích hợp (có thể liên tưởng đến hình ảnh của tiều phu núi Na, dù ông từ chối ra giúp nước).
  • Có người cho rằng ông không thực sự từ bỏ, mà chỉ đang "ở ẩn chờ thời". (Có người cho rằng ông không thực sự từ bỏ, mà chỉ đang sống ẩn dật để chờ thời cơ.)

1. Truyền kỳ mạn lục: Đất Thanh Hóa có ngọn núi cao chót vót là núi Na, trong có một cái động dài và hẹp, hiểm trở và quạnh hiu. Hàng ngày trong động có người tiều phu gánh củi đi ra. Đến năm khai đại nhà Hồ, Hồ Hán Thương đi săn gặp bèn đi theo, nằn nì ông ra giúp nước nhưng không được. Ngườitiều phu có hai câu thơ tiên đoán vận hạn nhà Hồ:
2. Kỳ La hải khẩu ngâm hồn đoạn
3. Cao vọng sơn đầu khách tứ sầu
4. (Kỳ La cửa bể hồn thơ đoạn,
5. Cao vọng đầu non dạ khách buồn.)
6. Quả thật, Cao Cọng và Kỳ La là nơi Hồ Quý Ly và Hồ Hán thương bị bắt